Nasza polszczyzna – związki frazeologiczne.

związki frazeologiczne

Ten wpis jest pierwszym z cyklu, który będzie omawiał różne zagadnienia dotyczące naszego języka. Rolą nauczycieli i logopedów jest m.in. dbanie o to, by język dziecka, nastolatka a później dorosłego był bogaty, by komunikacja nie ograniczała się jedynie do prostych zdań i poleceń.

Funkcję ubogacania języka spełniają związki frazeologiczne. Są to połączenia wyrazowe, utrwalone w języku, które mają znaczenie przenośne, wynikające z tradycji a nie dosłowne. Ubarwiają wypowiedzi, często pomagają wyrazić emocje, w prosty sposób przekazują życiowe mądrości.

Związki frazeologiczne dzielimy:

  • ze względu na budowę frazeologizmu,
  • ze względu na stopień stabilności połączenia,
  • ze względu na źródło pochodzenia.

W tym artykule omówię pierwszy i drugi podział, trzeci będzie tematem kolejnego artykułu, ponieważ to temat rzeka (to też związek frazeologiczny 🙂 ).

Ze względu na budowę frazeologizmu wyróżniamy:

  • wyrażenia – krótko można je określić jako związki nie zawierające w sobie czasownika. Składają się z rzeczowników, przysłówków, przyimków i spójników. Przykłady: czarna owca, gwóźdź programu, po kryjomu, alfa i omega, głowa domu.
  • zwroty – zawierają w sobie czasownik, mogą w zdaniu pełnić rolę orzeczenia, np. mydlić komuś oczy, rzucić okiem, połknąć bakcyla, mieć dość, zbijać bąki.
  • frazy – mają postać zdania lub równoważnika zdania, np. co ma piernik do wiatraka, cicha woda brzegi rwie, mowa jest srebrem a milczenie złotem. Mogą stanowić samodzielny element wypowiedzi czy dialogu.

Natomiast ze względu na stopień stabilności połączenia mamy związki:

  • stałe (idiomy) – związki, których skład jest niezmienny, każda zmiana powoduje utratę sensu, np. biały kruk – jeśli zmienimy kolor na inny, wyrażenie przestanie oznaczać unikat.
  • łączliwe – można w nich wymieniać pewne elementy, np. można powiedzieć biały jak ściana, ale też biały jak kreda, wziąć się w garść, ale też wziąć się w karby.
  • luźne – są to związki swobodne, tworzone doraźnie, np. dobry uczeń, wzorowy uczeń.

Dodam tu jeszcze, że idiomy mają też węższe znaczenie i oznaczają związki nieprzetłumaczalne dosłownie na inne języki, np. kopnąć w kalendarz.

W skrócie przedstawiłam te podziały na infografice.

związkifrazeologiczne-INFOGRAFIKABibliografia:

  1. M. Rokicka, Repetytorium gimnazjalisty. Język polski, Wydawnictwo Edukacyjne GREG, Kraków 2016.
  2. M. Białek, Język polski. Korepetycje gimnazjalisty, Wydawnictwo Lingo, Warszawa 2016.
  3. Sprawdzian z frazeologii, Victor gimnazjalista, nr 4/2015.

One thought on “Nasza polszczyzna – związki frazeologiczne.

  1. Pingback: Związki frazeologiczne – pochodzenie | Latający Logopeda

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *